Γεωπολιτικά παιχνίδια από το 1973

Η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική και επιχειρησιακή τακτική εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου και της Ελλάδας δεν είναι νεοφανής, αλλά πάει δεκαετίες πίσω. Τον Νοέμβριο του 1973 αποτελεί το έτος γένεσης της αμφισβήτησης της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική και επιχειρησιακή τακτική εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου και της Ελλάδας δεν είναι νεοφανής, αλλά πάει δεκαετίες πίσω. Τον Νοέμβριο του 1973 αποτελεί το έτος γένεσης της αμφισβήτησης της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.


Η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική και επιχειρησιακή τακτική εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου και της Ελλάδας δεν είναι νεοφανής, αλλά πάει δεκαετίες πίσω. Τον Νοέμβριο του 1973 αποτελεί το έτος γένεσης της αμφισβήτησης της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Τότε ήταν που η Τουρκία παραχώρησε στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων 27 άδειες έρευνας για ανεύρεση υδρογονανθράκων δυτικά νησιών του Αιγαίου εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Μερικούς μήνες μετά αποδέσμευσε την επεκτατική της ισχύ καταλαμβάνοντας το 37% του κυπριακού εδάφους και κατακρεουργώντας τη διοικητική και συνταγματική δομή της νήσου με ό,τι αυτό συνεπάγετο για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κύπρο.

Πρόσφατα, στις αρχές Φεβρουαρίου, η τουρκική στρατηγική υλοποιήθηκε με τον εκβιασμό της Άγκυρας στην κυπριακή ΑΟΖ, αφού διά του πολεμικού της ναυτικού εμπόδισε τη γεώτρηση στο οικόπεδο 3 της κυπριακής ΑΟΖ. Η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική ερείζεται σε δύo κύριες συνιστώσες:

1) Αμφισβήτηση του διεθνούς δικαίου.
2) Εκβιασμός - εξαναγκαστική διπλωματία.
Όσον αφορά στα νησιά του Αιγαίου αλλά και την Κύπρο, η Τουρκία αμφισβητεί το διεθνές δίκαιο και συγκεκριμένα τη Σύμβαση για Δίκαιο της Θαλάσσης του 1982, προτάσσοντας τη θέση ότι δεν είναι συμβαλλόμενη σε αυτήν κράτος. Ωστόσο, η εν λόγω σύμβαση δημιουργεί έννομες υποχρεώσεις και για την Τουρκία, η οποία δεσμεύεται από το διεθνές εθιμικό δίκαιο.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 121 (2) της σύμβασης για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας όλα τα νησιά δικαιούνται αιγιαλίτιδας ζώνης (χωρικά ύδατα), υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Ειδικά ως προς το θέμα της αιγιαλίτιδας ζώνης η Τουρκία θεωρεί ότι τυχόν επέκτασή του στα 12 ν.μ. αποτελεί casus belli (βλ. Απόφαση τουρκικής Βουλής 1995). Ας σημειωθεί ότι η Τουρκία επεξέτεινε τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ. στον Εύξεινο Πόντο και σε μέρος της Μεσογείου.

Η Τουρκία θεωρεί ότι τυχόν επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. θα καταστήσει το Αιγαίο «ελληνική λίμνη». Με το ισχύον καθεστώς η Ελλάδα ασκεί κυριαρχία στο 35% των υδάτων, ενώ η Τουρκία στο 9%. Αν ισχύσει καθεστώς 12 ν.μ., η Ελλάδα θα ασκεί κυριαρχία στο 64% του Αιγαίου, ενώ η Τουρκία στο 10%.

Όσον αφορά δε στην υφαλοκρηπίδα, η Άγκυρα προβάλλει κυρίως γεωλογικά επιχειρήματα. Μεταξύ άλλων προβάλλει το επιχείρημα ότι το Αιγαίο αποτελεί ημίκλειστη θάλασσα, ενώ τα νησιά του αποτελούν εξάρσεις του βυθού που συγγενεύουν γεωλογικά με την Ανατολία.
Συναφώς η Τουρκία επιχειρεί την πολιτικοποίηση μια νομικής διαφοράς αρνούμενη τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.

Η τουρκική αναθεωρητική πολιτική κορυφώθηκε με τις δυο ελληνοτουρκικές κρίσεις του 1987 και 1996 στα Ίμια, όπου προτάχθηκε από Τούρκους αξιωματικούς η θεωρία περί «γκρίζων ζωνών». Αλλά και στις μέρες μας επί Ερντογάν η Τουρκία επανήλθε εκ νέου με την αμφισβήτηση της Συνθήκης της Λωζάνης αξιώνοντας τον σφετερισμό συγκεκριμένων νησιών και νησίδων που θεωρεί ότι της ανήκουν γιατί δεν αναφέρονται ονομαστικά στην εν λόγω Συνθήκη.

Ωστόσο, η Ελλάδα και η Κύπρος κατέχουν ένα άριστο διεθνονομικό οπλοστάσιο που τις θωρακίζει εναντίον της τουρκικής αναθεωρητικής στρατηγικής. Συγκεκριμένα, με βάση το άρθρο 15 της Συνθήκης της Λωζάνης η Τουρκία παραιτήθηκε των δικαιωμάτων της από 14 νησιά του Αιγαίου που ανήκουν στο σύμπλεγμα των Δωδεκανήσων και των εξαρτωμένων τους νησίδων (περιλαμβανομένων των Ιμίων) υπέρ της Ιταλίας. Τα νησιά αυτά εκχωρήθηκαν στην Ελλάδα ως διάδοχο κράτος με βάση τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947 (άρθρο 14).

Τέλος, όπως προκύπτει από το άρθρο 12 της Συνθήκης της Λωζάνης, η Τουρκία παραιτήθηκε κάθε δικαιώματος επί των νήσων που βρίσκονται σε απόσταση μεγαλύτερη των 3 μιλίων από την ασιατική ακτή, πλην της Ίμβρου και της Τενέδου. Τα Ίμια απέχουν από τις ασιατικές ακτές 3,7 μίλια. Άρα, λοιπόν, οι νομικές θέσεις της Ελλάδας είναι σαφείς και αδιαμφισβήτητες.

Χρησιμοποιεί την ίδια τακτική στην Κύπρο
Η τουρκική υψηλή στρατηγική δεν διαχωρίζει το Αιγαίο από την Κύπρο, θεωρώντας τα ενιαίο γεωπολιτικό χώρο και χρησιμοποιώντας την ίδια αναθεωρητική τακτική. Συναφώς, οι τουρκικές θέσεις για τα νησιά του Αιγαίου ισχύουν και για την Κύπρο. Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει στη νήσο Κύπρο χωρικά ύδατα, συνορεύουσα ζώνη υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ. Ωστόσο, κατά παρανοϊκό τρόπο το 2011 συνομολόγησε με τα κατεχόμενα συμφωνία οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας. Συνακόλουθα, η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει τις συμφωνίες που έχει συνομολογήσει η Κύπρος με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τον Λίβανο. Θεωρεί ότι τα τεμάχια 1, 4, 5, 6 και 7 εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, ενώ τα τεμάχια 8, 9, 2, 3 και 12 είναι αδειοδοτημένα εκ μέρους της Τουρκίας στην τουρκική εταιρεία πετρελαίου για έρευνα. Η Τουρκία με την τακτική του εκβιασμού τερμάτισε τη γεώτρηση στον στόχο Σουπιά στο τεμάχιο 3 στην κυπριακή ΑΟΖ επικαλούμενη τα συμφέροντα των Τουρκοκυπρίων και αξιώνοντας τη συνδιαχείριση του φυσικού αερίου.

Πιστή στο δόγμα Νταβούτογλου
Όπως αναφέραμε και σε προηγούμενη αρθρογραφία μας, η Τουρκία θεωρεί ότι η Κύπρος βρίσκεται στον ζωτικό της χώρο, η οποία ως βάση - αεροπλανοφόρο ελέγχει τις υδάτινες οδούς στον κόλπο του Άντεν, στα στενά του Ορμούζ μαζί με τον Περσικό Κόλπο και την Κασπία Θάλασσα, τις πιο σημαντικές οδούς που συνδέουν την Αφρική με την Ευρασία.

Ο θεωρητικός των ισλαμιστών Αχμέτ Νταβούτογλου επηρεάστηκε αρκετά από τον πιο δημοφιλή θεωρητικό επί ναυτικών θεμάτων, Θάιερ Μάχαν, ο οποίος είχε ταυτίσει την αναβίβαση μιας χώρας στο στάτους της μεγάλης δύναμης με τη θαλάσσια ισχύ. Όπως υποδεικνύει ο Μάχαν, η θαλάσσια και η οικονομικής ισχύς είναι αλληλένδετες. Κατά τον Νταβούτογλου η Τουρκία πρέπει να εκσυγχρονίσει τον στόλο της και να γίνει υπολογίσιμη ναυτική δύναμη. Η Κύπρος εκλαμβάνεται από τους ισλαμιστές ως γεωπολιτικό εργαλείο εξυπηρέτησης των ευρύτερών τους γεωστρατηγικών σχεδιασμών.

Το πολλά υποσχόμενο κοίτασμα στον στόχο Καλυψώ δυνητικά μεταβάλλει υπέρ της Κύπρου τους γεωοικονομικούς συσχετισμούς, αφού η γεωλογική του δομή προσομοιάζει με του Ζορ, το κοίτασμα - μαμούθ της Αιγύπτου. Η εν λόγω εξέλιξη θορύβησε την Άγκυρα, η όποια δεν επιθυμεί να καταστεί η Α. Μεσόγειος εναλλακτικός ενεργειακός διάδρομος.

Ως γνωστόν, η Άγκυρα εποφθαλμιά το κυπριακό φυσικό αέριο. Λαμβάνοντας υπόψη το δόγμα του θεωρητικού των ισλαμιστών Αχμέτ Νταβούτογλου –το οποίο δεν έχει αποκηρυχθεί μέχρι στιγμής από την τουρκική διακυβέρνηση– είναι εύκολο να αντιληφθεί κάποιος την τουρκική στοχοθεσία. Ένας από τους άξονες του ούτω καλούμενου στρατηγικού βάθους του Νταβούτογλου είναι ο γεωοικονομικός. Το να καταστεί η Τουρκία σημαντικός ενεργειακός κόμβος θα την ενισχύσει τόσο σε οικονομικό, αλλά και σε γεωπολιτικό επίπεδο ενδυναμώνοντας τις νεοοθωμανικές βλέψεις της. Kατά τον Νταβούτογλου η Τουρκία αποτελεί γεωπολιτικό κέντρο και όχι περιφέρεια. Όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενες αναλύσεις μας, η εν λόγω τουρκική στοχοθεσία ελαχιστοποιεί τις προοπτικές δίκαιης επίλυσης του προβλήματος.

*Επικεφαλής ΓΕΩΠΑΜΕ, επιστ. συνεργάτης Κέντρου Ανατολικών Σπουδών Παντείου Πανεπιστημίου.
Νίκος Παναγιωτίδης
Φιλελεύθερος
[left-side]

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλούμε σχολιασμούς επί της ουσίας.
Τα σχόλια σας δεν περνάν από έλεγχο γιατί πιστεύουμε ότι δεν θα θίγουν κάποιον προσωπικά με βρισιές και συκοφαντίες.
Τέτοιου είδους σχόλια δεν περνάν από έλεγχο, αλλά θα διαγράφονται μετά την δημοσίευση.
Παρακαλούμε να γράφετε σε πεζά και όχι κεφαλαία
-------------------------------------------------------------------------
Ο ΔΙΚΤΥΟΥΡΓΟΣ ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει για τα άρθρα - αναρτήσεις που δημοσιεύονται και απηχούν τις απόψεις των συντακτών τους. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών ή ότι υπάρχει κάποιο σφάλμα, επικοινωνήστε μέσω, φόρμας επικοινωνίας.
Ευχαριστούμε

[blogger][disqus]

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Από το Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget